Điều gì xảy ra liên quan đến quyền bính Giáo Hoàng khi một vị giáo hoàng bất tỉnh?

Nghe bài này

Ca phẫu thuật kéo dài ba tiếng đồng hồ của Đức Thánh Cha Phanxicô hôm thứ Tư đã đặt ra câu hỏi về điều gì sẽ xảy ra với quyền bính Giáo Hoàng khi một vị giáo hoàng bất tỉnh hoặc mất năng lực và không thể lãnh đạo Giáo Hội Công Giáo.

Câu trả lời: không có gì cả.

Trong khi nhiều quốc gia quy định việc chuyển giao quyền lực khi một nguyên thủ quốc gia mất năng lực và Vatican có các quy tắc quản trị khi một giáo hoàng từ chức hoặc qua đời, thì không có quy định nào áp dụng cho một giáo hoàng bị ốm, bất tỉnh hoặc nhập viện.

Nói cách khác, Đức Thánh Cha Phanxicô vẫn là giáo hoàng, hoàn toàn chịu trách nhiệm điều hành Vatican và Giáo Hội Công Giáo vững mạnh với 1,3 tỷ người, ngay cả khi đang được gây mê toàn thân và trải qua cuộc phẫu thuật để sửa chữa chứng thoát vị ở thành bụng. Vatican cho biết không có biến chứng nào và ngài dự kiến sẽ phải nằm bệnh viện trong suốt tuần tới

Hồng Y Nhiếp Chính không tiếp quản công việc của Đức Giáo Hoàng. Hồng Y Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh cũng không.

Geraldina Boni, giáo sư giáo luật tại Đại học Bologna và là cố vấn cho văn phòng pháp lý của Vatican cho biết: “Một thời gian ngắn trở ngại không tạo ra bất kỳ vấn đề gì. Bộ máy giáo triều tiến hành bình thường với sự quản lý bình thường.”

Quốc vụ khanh Vatican, Đức Hồng Y Pietro Parolin, đã ra ngoài vào hôm thứ Tư, chủ trì lễ khánh thành một trung tâm thông tin dành cho những người hành hương đến Rôma trong Năm Thánh 2025. Ngay sau khi Đức Phanxicô được đưa vào bệnh viện, bản tin buổi trưa hàng ngày của Vatican xuất hiện với việc bổ nhiệm giám mục mới của Đức Phanxicô.

Linh mục Filippo Di Giacomo, một chuyên gia và nhà bình luận về giáo luật cho biết: “Giáo hoàng tiếp tục hành động, ngay cả khi đang ở trong bệnh viện. Ngay cả khi ngài phải đối mặt với những khoảnh khắc đau đớn như thế này, sức mạnh của ngài vẫn hoạt động trong những người nhận được sức mạnh gián tiếp từ ngài.”

Giáo luật có các điều khoản về trường hợp một giám mục bị ốm và không thể điều hành giáo phận của mình, nhưng không có điều khoản nào dành cho Đức Giáo Hoàng. Điều 412 nói rằng một giáo phận có thể bị tuyên bố là “bị ngăn trở” nếu giám mục của giáo phận đó — do “bị giam cầm, trục xuất, lưu đày hoặc mất năng lực” — không thể hoàn thành các chức năng mục vụ của mình. Trong những trường hợp như vậy, công việc điều hành hàng ngày của giáo phận chuyển sang cho một Giám Mục Phụ Tá, một cha tổng đại diện hoặc một người nào khác.

Mặc dù Đức Phanxicô là giám mục của Rôma, nhưng không có điều khoản rõ ràng nào dành cho Đức Giáo Hoàng nếu ngài bị “cản trở” tương tự. Giáo luật 335 tuyên bố một cách đơn giản rằng khi Tòa Thánh trống tòa hoặc bị hoàn toàn cản trở, thì không được thay đổi gì trong sự quản trị Giáo Hội phổ quát; nhưng phải tuân hành những luật lệ đặc biệt đã dự liệu cho những hoàn cảnh ấy. Nhưng điều 335 không nói rõ ý nghĩa của việc Tòa thánh bị “cản trở hoàn toàn” hoặc những điều khoản nào có thể có hiệu lực nếu điều đó xảy ra.

Gần đây, một nhóm luật sư đã đề xuất các quy tắc để lấp đầy khoảng trống lập pháp đó. Họ muốn xây dựng các quy định mới liên quan đến một giáo hoàng đã nghỉ hưu cũng như các quy tắc áp dụng khi một giáo hoàng không thể cai quản, tạm thời hoặc vĩnh viễn.

Boni, một trong những người tổ chức sáng kiến, cho biết: “Nếu tình trạng của một giáo hoàng hoàn toàn mất năng lực diễn ra trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm, thì rõ ràng điều này sẽ gây ra tác hại lớn cho Giáo Hội và lợi ích của các linh hồn. Chúng ta cần các quy tắc xác định rõ ràng để giải quyết các vấn đề không thể trì hoãn lâu dài.”

Bộ quy tắc đề xuất dài 8 trang giải thích rằng với những tiến bộ y tế, hoàn toàn có khả năng đến một lúc nào đó, một giáo hoàng sẽ còn sống nhưng không thể cai trị. Những người chủ trương lập luận rằng Giáo Hội phải đưa ra tuyên bố về một “sự nhìn thấy hoàn toàn bị cản trở” và việc chuyển giao quyền lực vì lợi ích của Giáo Hội.

Theo các quy tắc được đề xuất, việc quản trị Giáo Hội phổ quát sẽ được chuyển cho Hồng Y đoàn. Trong trường hợp có trở ngại tạm thời, họ sẽ thành lập một ủy ban để điều hành, với các cuộc kiểm tra y tế định kỳ sáu tháng một lần để xác định tình trạng của Đức Giáo Hoàng.

“Nếu, với tất cả các bảo đảm và thủ tục có thể được xác định, người ta xác minh được rằng Tòa thánh bị cản trở bởi một tình trạng mất năng lực nhất định, vĩnh viễn và không thể chữa khỏi của một Giáo Hoàng, thì cần phải tiến hành bầu chọn người kế vị ông ấy,” Boni nói.

Không có dấu hiệu nào cho thấy Đức Phanxicô đang tiến hành các đề xuất nhằm lấp đầy lỗ hổng lập pháp như Tu chính án thứ 25 đã lấp đầy ở Hoa Kỳ – liên quan đến việc giám sát chuyển giao quyền lực trong trường hợp một tổng thống qua đời hoặc mất khả năng lao động.

Tuy nhiên, Đức Thánh Cha Phanxicô gần đây đã tiết lộ rằng ngài đã viết một lá thư từ chức nếu ngài trở nên mất khả năng vì lý do y tế. Trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 12 với tờ ABC của Tây Ban Nha, Đức Phanxicô cho biết từ rất sớm trong triều đại giáo hoàng của mình, ngài đã trao bức thư cho Đức Hồng Y Tarcisio Bertone khi đó là Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh nhưng không biết chuyện gì đã xảy ra sau đó.

Hiện tại, trừ khi lá thư của ngài đáp ứng các yêu cầu pháp lý, quyền bính của Đức Giáo Hoàng sẽ chỉ đổi chủ nếu ngài qua đời hoặc từ chức. Vào thời điểm đó, một loạt các nghi thức bắt đầu diễn ra để điều chỉnh “thời kỳ trống ngôi Giáo Hoàng” – là khoảng thời gian giữa sự kết thúc của một triều đại giáo hoàng và cuộc bầu chọn giáo hoàng mới.

Trong thời kỳ đó, được gọi là “sedevace,” hay “trống tòa”, Đức Hồng Y Nhiếp Chính, điều hành công việc hành chính và tài chính của Tòa thánh. Vị trí này hiện do Đức Hồng Y Kevin Farrell, người đứng đầu Bộ Giáo dân, Gia đình và Cuộc sống của Vatican, nắm giữ. Nhưng ngài không có vai trò hoặc nhiệm vụ nào nếu Đức Giáo Hoàng chỉ bị ốm hoặc mất khả năng.

Năm 1965, Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục đã viết thư cho niên trưởng Hồng Y đoàn đưa ra giả thuyết rằng nếu ngài bị ốm nặng, niên trưởng và các Hồng Y khác nên chấp nhận đơn từ chức của ông.

Trong một lá thư được công bố năm 2018, Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục nêu ra trường hợp một căn bệnh “được cho là không thể chữa khỏi hoặc phải chữa trong một thời gian dài và khiến chúng tôi không thể thi hành đầy đủ các chức năng của thánh chức tông đồ”.

Bức thư không bao giờ được viện dẫn, vì Thánh Phaolô đã sống thêm 13 năm nữa và qua đời trong khi tại vị.

Nhưng các chuyên gia nói rằng bức thư của Đức Giáo Hoàng Phaolô Đệ Lục dường như chưa từng được sử dụng vì giáo luật hiện hành yêu cầu việc từ chức của giáo hoàng phải được “biểu thị một cách tự do và hợp lệ” – như trường hợp khi Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI tuyên bố thoái vị vào năm 2013.

Đặng Tự Do

LỜI CHÚA MỖI NGÀY

VATICAN NEWS

VIETCATHOLIC NEWS